Vì sao mùa đông đóng kín cửa làm bụi mịn và VOC tăng gấp 3 lần?

Mùa đông và nghịch lý ô nhiễm trong nhà

Khi nhiệt độ giảm xuống và những cơn gió lạnh bắt đầu xuất hiện, hầu hết các gia đình đều có xu hướng đóng kín cửa để giữ ấm và tạo cảm giác dễ chịu trong không gian sống. Tuy nhiên, hành động tưởng chừng vô hại này lại gây nên một nghịch lý lớn: nồng độ bụi mịn, VOC và nhiều chất ô nhiễm khác trong nhà tăng cao hơn rất nhiều so với các mùa còn lại trong năm.

Nghiên cứu của Cơ quan Môi trường Liên bang Thụy Sĩ (FOEN) chỉ ra rằng vào mùa đông, mức ô nhiễm không khí trong nhà có thể cao gấp hai đến năm lần ngoài trời, chủ yếu do sự thiếu lưu thông khí. Báo cáo của EPA (Environmental Protection Agency - Mỹ) cũng xác nhận xu hướng tương tự khi khẳng định rằng các không gian kín vào mùa lạnh dễ tích tụ các hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC), bụi mịn và CO₂ đến mức vượt chuẩn khuyến nghị về sức khỏe.

Với đặc điểm khí hậu hanh khô, lạnh và thói quen đóng kín cửa của các hộ gia đình, tình trạng ô nhiễm trong nhà tại Việt Nam vào mùa đông cũng gia tăng một cách đáng kể. Không chỉ những căn hộ chung cư mà cả nhà phố và biệt thự đều gặp phải hiện tượng “không khí bị mắc kẹt” và giảm chất lượng một cách âm thầm.

Vì sao mùa đông khiến ô nhiễm trong nhà tăng mạnh?

Hiện tượng chất ô nhiễm tăng đột biến trong không gian kín vào mùa đông không phải là ngẫu nhiên mà là hệ quả của nhiều yếu tố vận hành song song. Trước hết, việc đóng kín cửa tạo ra một hiệu ứng được gọi là “nhốt khí”. Không khí cũ bị giữ lại bên trong nhưng không khí mới từ ngoài trời không thể thay thế. Từ đó, các loại bụi mịn, mùi và khí độc phát sinh từ sinh hoạt hằng ngày liên tục tích tụ mà không có lối thoát. Chỉ sau một đến hai giờ nấu nướng, nồng độ bụi mịn PM2.5 trong một căn hộ hoàn toàn đóng kín có thể tăng hơn ba lần so với ban đầu.

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự gia tăng đáng kể của các hợp chất hữu cơ bay hơi VOC. Các nguồn VOC trong nhà vốn rất đa dạng, từ nội thất gỗ công nghiệp, sơn tường, keo dán cho đến các sản phẩm thường dùng như nước xịt phòng, chất tẩy rửa, mỹ phẩm hay thậm chí là nến thơm. Vào mùa đông, khi nhiệt độ thay đổi và cửa luôn đóng kín, tốc độ phát thải VOC không giảm đi mà ngược lại tăng mạnh vì chúng không thể thoát ra ngoài. Nhiều nghiên cứu tại Thụy Sĩ ghi nhận nồng độ VOC có thể tăng gấp hai đến ba lần chỉ sau một đêm đóng kín cửa.

Ngoài VOC và bụi mịn, mức CO₂ trong phòng ngủ cũng tăng đáng kể khi cửa đóng suốt nhiều giờ. Trung bình một người trưởng thành thải ra khoảng hai mươi lít CO₂ mỗi giờ trong trạng thái nghỉ. Trong phòng ngủ chỉ từ mười lăm đến hai mươi mét vuông, nồng độ CO₂ có thể dễ dàng tăng từ mức 900 ppm lên tới 1500-2000 ppm vào lúc sáng sớm. Sự gia tăng này giải thích vì sao nhiều người thường thức dậy trong tình trạng nặng đầu, khô họng và cảm giác như chưa được nghỉ ngơi trọn vẹn.

Cuối cùng, độ ẩm thấp đặc trưng của mùa hanh khô cũng góp phần làm chất lượng không khí suy giảm. Khi độ ẩm xuống dưới 40%, các hạt bụi mịn trở nên nhẹ hơn, di chuyển xa hơn và dễ xâm nhập sâu vào phổi. Niêm mạc mũi và họng bị khô, mất khả năng bảo vệ tự nhiên khiến cơ thể dễ bị kích ứng và nhiễm khuẩn hơn.

Những chất ô nhiễm nào tăng mạnh nhất vào mùa đông?

Bụi mịn PM2.5 và PM1.0 là nhóm chất ô nhiễm tăng mạnh nhất khi không gian bị đóng kín. Các hoạt động nấu nướng, chiên rán, đốt nhang hoặc thậm chí đơn giản là sinh hoạt trong nhà đều tạo ra bụi mịn. Một báo cáo nghiên cứu tại Zurich ghi nhận nồng độ PM2.5 trong các căn hộ đóng kín có thể tăng hơn ba lần chỉ sau hai giờ nấu ăn.

Bên cạnh bụi mịn, VOC và formaldehyde cũng là hai nhân tố nguy hiểm tăng đột biến vào mùa lạnh. Việc sử dụng nhiều sản phẩm tạo mùi như nến thơm hay tinh dầu trong mùa đông khiến lượng VOC bay hơi trong nhà càng tăng. Ngoài ra, formaldehyde trong gỗ công nghiệp cũng giải phóng mạnh hơn khi được làm ấm bằng các thiết bị sưởi.

Mùi hôi và vi khuẩn trong không khí cũng có xu hướng tích tụ mạnh trong nhà kín. Các nghiên cứu vi sinh của Thụy Sĩ cho thấy mật độ vi khuẩn trong các không gian kín có thể cao gấp nhiều lần so với các phòng được thông gió thường xuyên. Điều này lý giải vì sao các căn hộ vào mùa đông thường có mùi khó chịu kéo dài sau khi nấu ăn hoặc sinh hoạt.

CO₂ trong phòng ngủ là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe mà nhiều gia đình thường bỏ qua. Khi không có sự trao đổi khí, CO₂ tăng nhanh và ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp thở, khả năng tập trung và chất lượng giấc ngủ.

Ảnh hưởng của ô nhiễm mùa đông đối với sức khỏe

Khi chất lượng không khí giảm mạnh, hệ hô hấp là cơ quan chịu ảnh hưởng đầu tiên. Viêm mũi dị ứng và hen suyễn rất dễ bùng phát khi bụi mịn gia tăng và niêm mạc mũi bị khô do độ ẩm thấp. Nhiều người nhận thấy các triệu chứng sổ mũi buổi sáng, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục hoặc khó thở tăng nặng rõ rệt khi mùa đông đến.

Không khí khô khiến đường thở mất độ ẩm tự nhiên, dẫn đến hiện tượng khô họng, khàn tiếng và ho kéo dài. Da cũng bị ảnh hưởng khi dễ khô nẻ, bong tróc hoặc trở nên nhạy cảm hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có cơ địa dị ứng.

Một hậu quả đáng chú ý khác là chất lượng giấc ngủ suy giảm. Nồng độ CO₂ vượt 1500 ppm tác động trực tiếp lên hoạt động hô hấp và làm giảm oxy lên não. Người ngủ trong phòng kín thường thức dậy trong cảm giác đau đầu, mệt mỏi, thậm chí bị ngáy nặng hơn do đường thở bị khô và kích ứng.

Giải pháp từ chuyên gia Thụy Sĩ: Lọc khí, Tạo ẩm, Đối lưu khí

Để giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm tăng cao vào mùa đông, các chuyên gia Thụy Sĩ khuyến nghị áp dụng đồng thời ba nhóm giải pháp gồm lọc khí, duy trì độ ẩm chuẩn và tăng đối lưu khí trong nhà.

Lọc khí đóng vai trò quan trọng nhất trong việc xử lý bụi mịn, VOC và mùi hôi. Các dòng máy lọc không khí BONECO như P500, P340 hoặc P710 được thiết kế với bộ lọc HEPA có khả năng loại bỏ 99,95% bụi mịn PM2.5 cùng lớp than hoạt tính mật độ cao giúp hấp thụ VOC và mùi hiệu quả. Cảm biến thông minh còn giúp thiết bị tự động điều chỉnh công suất theo mức độ ô nhiễm thực tế, duy trì chất lượng không khí ổn định ngay cả trong không gian hoàn toàn đóng kín.

Xem thêm: Máy lọc không khí BONECO P500 - Chính hãng Thụy Sĩ

Song song với lọc khí, duy trì độ ẩm trong ngưỡng 40-60% được xem là tiêu chuẩn vàng của các tổ chức y tế. Nhóm máy tạo ẩm của BONECO như U250, U350 hay U700 giúp cân bằng độ ẩm bằng màn sương sạch và ổn định, từ đó hạn chế khô mũi, khô họng và giảm nguy cơ bụi mịn lơ lửng.

Cuối cùng, đối lưu khí là yếu tố không thể thiếu vào mùa đông. Các dòng quạt đối lưu BONECO F120, BONECO F230 hoặc BONECO F235 giúp xoay vòng khí hiệu quả và hỗ trợ đưa các hạt ô nhiễm về phía máy lọc nhanh hơn. Nhờ đó, tốc độ làm sạch không khí được tăng lên đáng kể, đặc biệt trong các căn hộ hoặc phòng ngủ kín.

Xem thêm: QUẠT ĐỐI LƯU BONECO F235 - Chính hãng Thụy Sĩ

Đóng kín cửa để giữ ấm là thói quen tự nhiên vào mùa đông, nhưng điều này cũng vô tình làm chất lượng không khí trong nhà suy giảm nghiêm trọng. Khi bụi mịn, VOC, CO₂ và vi sinh vật liên tục tích tụ, sức khỏe hô hấp, làn da và chất lượng giấc ngủ đều bị ảnh hưởng rõ rệt.

Giải pháp ba trụ cột gồm lọc sạch không khí, duy trì độ ẩm chuẩn và tạo đối lưu khí đã được các chuyên gia Thụy Sĩ chứng minh là hiệu quả nhất để bảo vệ môi trường sống trong mùa đông. Hệ sinh thái các thiết bị BONECO được thiết kế nhằm đáp ứng chính xác nhu cầu đó, mang lại không khí sạch, ẩm chuẩn và đối lưu tối ưu cho từng gia đình.