Vì sao không khí mùa lạnh khiến da khô, cổ rát và ho kéo dài?

Không khí mùa lạnh khô hơn nhiều so với bạn nghĩ

Không khí lạnh chứa rất ít hơi nước và khi gió mùa Đông Bắc tràn về, độ ẩm ngoài trời có thể giảm xuống dưới 40%. Khi không khí trở nên quá khô, da và đường hô hấp nhanh chóng mất đi lớp ẩm tự nhiên. Đặc biệt, trong không gian kín sử dụng máy sưởi hoặc điều hòa 2 chiều, độ ẩm trong phòng có thể chỉ còn từ 20-30%, tương đương với độ khô của khí hậu sa mạc.

Khi môi trường sống khô như vậy, làn da liên tục mất nước qua bề mặt biểu bì. Lớp lipid bảo vệ tự nhiên bị phá vỡ, khiến da trở nên bong tróc, nứt nẻ và nhạy cảm. Đồng thời, niêm mạc mũi và họng cũng chịu ảnh hưởng tương tự. Khi lớp dịch nhầy bảo vệ bị khô, các lông chuyển trong đường hô hấp hoạt động kém, làm giảm khả năng lọc bụi và kháng khuẩn. Theo nghiên cứu của Viện Sức khỏe Nghề nghiệp và An toàn Hoa Kỳ (NIOSH, 2021), độ ẩm lý tưởng để đường hô hấp hoạt động bình thường nằm trong khoảng 40-60%. Khi độ ẩm giảm xuống dưới 30%, nguy cơ kích ứng niêm mạc và khô da có thể tăng gấp ba lần.

Không khí lạnh khiến mạch máu co lại và giảm lưu thông đến da và niêm mạc

Khi nhiệt độ giảm, cơ thể phản xạ bằng cách co mạch máu ngoại vi để giữ nhiệt cho các cơ quan bên trong. Tuy nhiên, cơ chế tự bảo vệ này lại khiến da và niêm mạc mũi họng bị thiếu máu nuôi dưỡng. Khi dòng máu lưu thông kém, da dễ bị khô, xỉn màu và mất sức sống, trong khi niêm mạc họng trở nên mỏng manh, dễ tổn thương, gây ra cảm giác rát và ngứa.

Ở người cao tuổi, người hút thuốc hoặc thường xuyên làm việc trong môi trường điều hòa kín, khả năng co giãn mạch máu yếu hơn, dẫn đến việc điều tiết nhiệt độ kém hiệu quả. Hệ quả là tình trạng khô rát, ngứa họng và ho kéo dài càng trở nên nghiêm trọng hơn trong suốt mùa lạnh.

Sự chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài khiến đường thở “sốc nhiệt”

Một hiện tượng phổ biến tại miền Bắc là sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ trong nhà và ngoài trời. Vào mùa đông, không khí ngoài trời có thể xuống chỉ còn 10-15°C, trong khi nhiệt độ trong nhà lại được duy trì ở mức 25-27°C nhờ máy sưởi hoặc điều hòa. Mỗi lần chúng ta bước ra ngoài hay trở vào phòng, đường hô hấp phải co giãn liên tục để điều hòa luồng không khí, dẫn đến hiện tượng “sốc nhiệt”.

Sự thay đổi đột ngột này khiến niêm mạc họng bị kích ứng, gây cảm giác ho khan, rát cổ hoặc thậm chí khó thở nhẹ. Đối với những người có cơ địa dị ứng hoặc mắc bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, chênh lệch nhiệt độ có thể kích hoạt các cơn ho hoặc co thắt phế quản. Đây chính là lý do nhiều người dù không bị cảm lạnh vẫn ho suốt mùa đông, đặc biệt vào sáng sớm hoặc khi tiếp xúc trực tiếp với luồng không khí lạnh.

Không khí trong nhà mùa đông: ít đối lưu, nhiều bụi và vi khuẩn hơn bạn nghĩ

Vào những ngày lạnh giá, con người có xu hướng đóng kín cửa, bật máy sưởi hoặc điều hòa liên tục để giữ ấm. Thế nhưng, môi trường kín như vậy lại làm giảm lưu thông không khí, dẫn đến tình trạng bí, thiếu oxy và gia tăng nồng độ bụi mịn, vi khuẩn, cũng như khí CO₂ trong nhà. Khi không khí không được đối lưu, độ ẩm và nhiệt độ trong phòng trở nên không đồng đều. Một số khu vực có thể quá khô, trong khi nơi khác lại ẩm bí, điều kiện thuận lợi cho nấm mốc và vi sinh vật phát triển.

Theo Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (2020), môi trường kín có độ ẩm dưới 30% và nồng độ CO₂ vượt 1000 ppm làm tăng nguy cơ viêm đường hô hấp trên tới 40%. Không khí “ngột ngạt” này chính là nguyên nhân khiến nhiều người cảm thấy cổ họng khô rát, ho khan và mệt mỏi kéo dài, dù chỉ ở trong nhà cả ngày.

Cơ thể mất nước âm thầm trong thời tiết lạnh

Nhiều người lầm tưởng rằng cơ thể chỉ mất nước khi trời nóng, nhưng thực tế, mùa đông cũng khiến chúng ta mất nước không kém. Khi hít thở trong không khí khô lạnh, đường hô hấp phải làm ấm và làm ẩm luồng khí trước khi đưa xuống phổi. Quá trình này khiến niêm mạc phải “cho đi” một lượng hơi ẩm nhất định. Trong khi đó, cảm giác khát nước mùa lạnh giảm đi, khiến chúng ta uống ít nước hơn bình thường.

Khi tình trạng này kéo dài, cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước âm thầm. Da trở nên khô ráp, môi nứt nẻ, cổ họng đau rát và niêm mạc yếu đi, dễ bị virus tấn công. Những cơn ho khan về đêm hoặc cảm giác rát họng kéo dài thường xuất phát từ nguyên nhân này.

Giải pháp khoa học để bảo vệ da và đường hô hấp mùa lạnh

Để bảo vệ sức khỏe trong mùa đông, việc giữ ấm cơ thể thôi chưa đủ. Điều quan trọng hơn là duy trì một môi trường không khí cân bằng và lành mạnh. Các chuyên gia khuyến nghị nên giữ độ ẩm trong nhà ở mức 40-60% là ngưỡng tối ưu giúp da và niêm mạc hô hấp duy trì chức năng tự nhiên. Việc sử dụng máy tạo ẩm thông minh như dòng BONECO U250 hoặc BONECO U700 có cảm biến tự động giúp cân bằng độ ẩm ổn định, tránh tình trạng không khí quá khô hoặc ẩm quá mức gây nấm mốc.

Xem thêm: Máy tạo độ ẩm Boneco U700 - Chính hãng Thụy Sĩ

Song song đó, việc tạo đối lưu không khí nhẹ nhàng cũng rất quan trọng. Các dòng quạt đối lưu không khí BONECO F225 hoặc BONECO F235 giúp không gian luôn thông thoáng, phân bổ hơi ẩm đồng đều, hạn chế khô rát cục bộ do máy sưởi hoặc điều hòa gây ra.

Xem thêm: QUẠT ĐỐI LƯU BONECO F225 - Chính hãng Thụy Sĩ

Cùng với đó, cơ thể cũng cần được bổ sung đủ nước mỗi ngày, khoảng 1,5 đến 2 lít nước ấm kết hợp xịt dung dịch muối biển sinh lý cho mũi và dưỡng ẩm da sau khi tắm.

Ngoài ra, cần duy trì nhiệt độ phòng ổn định, không chênh lệch quá lớn so với ngoài trời. Khi ra ngoài, nên đeo khẩu trang để giữ ấm cho luồng không khí hít vào, bảo vệ cổ họng khỏi khô rát và ngăn ngừa kích ứng đột ngột do lạnh.

Không khí mùa lạnh ở miền Bắc Việt Nam là sự kết hợp của ba yếu tố nguy hại: khô, lạnh và thiếu đối lưu. Bộ ba này khiến da mất nước, cổ họng rát và ho kéo dài là những dấu hiệu cho thấy hệ hô hấp đang bị tổn thương. Giữ ấm cơ thể là cần thiết, nhưng chưa đủ. Chìa khóa nằm ở việc duy trì độ ẩm tối ưu và đảm bảo không khí lưu thông nhẹ nhàng trong không gian sống.

Chỉ cần kiểm soát tốt chất lượng không khí quanh mình bằng cách giữ ẩm đúng mức, tạo đối lưu tự nhiên và uống đủ nước, cơ thể sẽ tự phục hồi khả năng bảo vệ, da trở nên mềm mượt hơn, hơi thở dễ chịu hơn và những cơn ho mùa lạnh sẽ dần biến mất. Một không gian có độ ẩm cân bằng chính là “liều thuốc” tự nhiên giúp bạn khỏe mạnh, thư thái và tận hưởng trọn vẹn mùa đông miền Bắc.