Phòng, chống bệnh cúm mùa thời điểm giao mùa

Tổng quan về bệnh cúm mùa và cơ chế lây lan

Bệnh cúm mùa (Seasonal Influenza) là một bệnh nhiễm virus cấp tính đường hô hấp trên, chủ yếu do các chủng virus cúm A và B gây ra. Virus cúm có khả năng biến đổi kháng nguyên rất nhanh, hiện tượng được gọi là antigenic drift khiến cho cơ thể con người khó duy trì khả năng miễn dịch lâu dài. Chính vì vậy, cúm mùa vẫn tái phát đều đặn mỗi năm, gây ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới.

Virus cúm lây lan chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, đồng thời có thể truyền qua tiếp xúc gián tiếp qua tay hoặc các bề mặt vật dụng. Nghiên cứu cho thấy virus có thể tồn tại từ 24 đến 48 giờ trên các bề mặt như nhựa và kim loại, khiến nguy cơ lây nhiễm trong không gian kín, ẩm thấp hoặc ít lưu thông không khí tăng lên gấp nhiều lần.

Tại Việt Nam, giai đoạn giao mùa, đặc biệt từ tháng 9 đến tháng 12 và từ tháng 2 đến tháng 4 là thời điểm “vàng” cho dịch cúm bùng phát. Sự thay đổi đột ngột của thời tiết, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm, cùng với độ ẩm không khí dao động mạnh khiến niêm mạc hô hấp bị khô, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên. Bên cạnh đó, miễn dịch cơ thể suy yếu do thay đổi sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng không cân đối và giảm phơi nắng dẫn đến thiếu vitamin D cũng làm tăng nguy cơ mắc cúm trong thời điểm này.

Dấu hiệu nhận biết bệnh cúm mùa

Bệnh cúm mùa thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng điển hình như sốt nhẹ hoặc sốt cao từ 38-39°C, kèm theo ớn lạnh, đau nhức người, mệt mỏi, đau đầu và đau họng nhẹ. Người bệnh có thể hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mắt hoặc cảm giác ngứa rát mũi.

Khi bước vào giai đoạn toàn phát, triệu chứng trở nên rõ rệt hơn với ho khan hoặc ho có đờm, đau cơ, đau khớp, giảm vị giác hoặc khứu giác và cảm giác mệt mỏi kéo dài. Ở người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ, các biểu hiện có thể không điển hình, đôi khi chỉ là biếng ăn, mệt lả, thở nhanh, ngủ không yên giấc hoặc quấy khóc nhiều hơn bình thường.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Virus cúm gồm hai nhóm chính là Influenza A và Influenza B. Trong đó, Influenza A là tác nhân phổ biến nhất, thường gây ra các đợt dịch lớn như H1N1, H3N2, trong khi Influenza B thường gây dịch nhỏ, kéo dài và tập trung ở trẻ em.

Nhiều yếu tố môi trường và thể trạng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ và độ ẩm khiến niêm mạc mũi họng bị khô nứt, tạo điều kiện cho virus dễ dàng xâm nhập. Bầu không khí ô nhiễm, chứa nhiều bụi mịn PM2.5 không chỉ làm tổn thương biểu mô đường thở mà còn giúp virus tồn tại lâu hơn trong môi trường. Việc sống trong không gian kín, sử dụng điều hòa liên tục và thiếu đối lưu không khí cũng làm nồng độ virus tăng cao.

Bên cạnh đó, những người có thể trạng yếu như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính (hen, bệnh tim phổi, tiểu đường, suy giảm miễn dịch) có nguy cơ mắc cúm và biến chứng cao hơn. Chế độ dinh dưỡng thiếu hụt vitamin C, D, kẽm và selen cũng làm giảm sức đề kháng tự nhiên của cơ thể.

Ảnh hưởng của cúm mùa đối với nhóm dễ tổn thương

Trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ cao nhất do đường thở hẹp và niêm mạc mũi họng mỏng, dễ bị viêm phù nề khi nhiễm virus. Cúm ở trẻ nhỏ có thể dẫn đến nhiều biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc co giật do sốt cao, thậm chí làm nặng thêm các bệnh lý nền như hen phế quản hoặc viêm phổi cộng đồng.

Ở người cao tuổi, hệ miễn dịch suy yếu khiến khả năng đáp ứng với virus chậm và không hiệu quả. Cúm có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi do virus hoặc bội nhiễm vi khuẩn, gây suy tim, đột quỵ, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Những người có cơ địa dị ứng hoặc mắc hen phế quản cũng cần đặc biệt lưu ý. Virus cúm có thể kích hoạt phản ứng viêm đường hô hấp, dẫn đến co thắt phế quản, khó thở và ho kéo dài. Môi trường khô hanh và thiếu độ ẩm cân bằng càng làm nặng thêm tình trạng viêm mũi dị ứng và kích ứng đường thở.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Để phòng ngừa cúm mùa, cần kết hợp đồng bộ giữa các biện pháp y học, dinh dưỡng và vệ sinh môi trường sống.

Việc duy trì độ ẩm không khí trong nhà từ 40-60% giúp bảo vệ niêm mạc mũi họng, giảm nguy cơ nhiễm virus. Sử dụng máy tạo ẩm có kiểm soát độ ẩm tự động là lựa chọn lý tưởng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết khô hanh hoặc khi dùng điều hòa thường xuyên. Tuy nhiên, cần tránh độ ẩm quá cao trên 70% vì có thể tạo điều kiện cho nấm mốc và vi khuẩn phát triển.

Không khí trong nhà nên được luân chuyển thường xuyên, mở cửa từ hai đến ba lần mỗi ngày hoặc sử dụng quạt đối lưu không khí để giúp không gian luôn thông thoáng. Kết hợp cùng máy lọc không khí trang bị màng lọc HEPA và công nghệ ion hóa hoặc UV-C sẽ giúp loại bỏ bụi mịn, vi khuẩn và vi sinh vật lơ lửng trong không khí, giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm cúm.

Bên cạnh đó, việc củng cố hệ miễn dịch cơ thể là yếu tố then chốt. Tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng ngừa chủ động được WHO và CDC khuyến nghị, đặc biệt đối với trẻ em từ 6 tháng tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Song song, cần duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin C, D, kẽm, omega-3 và các chất chống oxy hóa, đồng thời uống đủ nước để giữ ẩm đường hô hấp.

Vệ sinh cá nhân và sinh hoạt khoa học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự lây lan của virus cúm. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn cồn, đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc ở nơi đông người, hạn chế chạm tay vào mắt, mũi, miệng là những thói quen đơn giản nhưng hiệu quả. Nhà cửa và đồ dùng, đặc biệt là đồ chơi trẻ em, nên được lau rửa, khử khuẩn định kỳ. Khi có triệu chứng cúm, người bệnh cần nghỉ ngơi và chủ động cách ly để tránh lây lan cho người thân và cộng đồng.

Song song với các biện pháp vệ sinh truyền thống, việc duy trì môi trường không khí sạch bằng máy lọc không khí BONECO là một giải pháp hỗ trợ khoa học, đặc biệt trong mùa cúm. Các model như BONECO P400, BONECO P500, BONECO P710 được trang bị màng lọc HEPA H13 kết hợp than hoạt tính, có khả năng loại bỏ đến 99,97% hạt siêu nhỏ kích thước 0,3 µm, bao gồm virus cúm, vi khuẩn, phấn hoa và bụi mịn PM2.5.

Xem thêm: Máy lọc không khí BONECO P400 - Chính hãng Thụy Sĩ

Một số dòng máy còn tích hợp công nghệ ion âm, giúp trung hòa tĩnh điện, tiêu diệt vi sinh vật trong không khí và tạo cảm giác dễ chịu cho người nhạy cảm về hô hấp, đặc biệt là trẻ nhỏ và người cao tuổi. Với thiết kế luồng gió đối lưu 360°, máy giúp duy trì dòng khí lưu thông liên tục, giảm mật độ virus, nấm mốc và chất gây dị ứng. Nhờ vận hành êm ái, tiết kiệm năng lượng, BONECO có thể hoạt động liên tục cả ngày trong phòng ngủ, phòng trẻ em hay người cao tuổi, góp phần bảo vệ đường hô hấp hiệu quả suốt mùa cúm.

Xem thêm: Máy lọc không khí BONECO P710 - Chính hãng Thụy Sĩ

Theo khuyến nghị từ các chuyên gia bệnh nhiệt đới, việc kết hợp sử dụng máy lọc không khí BONECO cùng các biện pháp vệ sinh cá nhân và duy trì môi trường sống lành mạnh chính là nền tảng phòng cúm toàn diện, không chỉ giảm nguy cơ lây nhiễm mà còn giúp hệ hô hấp hoạt động trong điều kiện khí sạch, ẩm độ cân bằng và nhiệt độ ổn định.

Cúm mùa không đơn thuần là cảm lạnh thông thường mà là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây biến chứng nặng, đặc biệt ở người già, trẻ nhỏ và những người có cơ địa dị ứng hoặc bệnh nền hô hấp. Phòng bệnh hiệu quả cần dựa trên ba trụ cột khoa học: đảm bảo môi trường không khí trong lành thông qua lọc khí, tạo ẩm và đối lưu khí hợp lý; tăng cường miễn dịch bằng vắc-xin, dinh dưỡng và nghỉ ngơi; đồng thời duy trì thói quen vệ sinh cá nhân và giám sát sức khỏe thường xuyên. Khi ba yếu tố này được duy trì song song, cộng đồng sẽ có “lá chắn” vững chắc để bảo vệ sức khỏe trước những đợt cúm mùa, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa, khi virus có xu hướng hoạt động mạnh nhất.