Cân bằng độ ẩm trong nhà để tránh viêm mũi, khô họng mùa thu đông

Vì sao độ ẩm không khí giảm mạnh vào mùa thu đông

Khi mùa thu và mùa đông đến, chúng ta thường cảm thấy không khí trở nên hanh khô, da dễ nứt nẻ và cổ họng khô rát. Hiện tượng này có nguyên nhân sâu xa từ việc nhiệt độ không khí giảm khiến hơi nước trong không khí bay hơi ít hơn, làm cho độ ẩm tương đối (Relative Humidity - RH) sụt giảm mạnh. Không khí lạnh vốn dĩ chứa ít hơi nước; khi được làm ấm lên bằng máy sưởi hoặc điều hòa 2 chiều, độ ẩm càng giảm, dẫn đến môi trường sống trở nên khô một cách bất thường.

Nhà ở hiện đại với hệ thống cửa kín, tường cách nhiệt tốt giúp giữ ấm hiệu quả, nhưng đồng thời cũng làm giảm sự lưu thông và trao đổi độ ẩm tự nhiên. Theo báo cáo của Hiệp hội Kỹ sư Sưởi, Làm lạnh và Điều hòa không khí Hoa Kỳ (ASHRAE), độ ẩm dưới 40% RH có thể làm suy yếu khả năng tự bảo vệ của niêm mạc mũi và họng, khiến cơ thể dễ bị khô, kích ứng, và tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp trong mùa lạnh.

Độ ẩm ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe hô hấp?

Độ ẩm không khí tác động lên đường hô hấp thông qua hai cơ chế chính: ảnh hưởng trực tiếp đến niêm mạc và gián tiếp đến khả năng tồn tại, lây lan của mầm bệnh.

Độ ẩm quá thấp (dưới 40%)

Không khí khô làm tăng sự bốc hơi nước từ niêm mạc đường hô hấp, gây ra tình trạng khô niêm mạc và rát họng, dẫn đến ho khan và khó chịu. Quan trọng hơn, khi niêm mạc bị khô, chức năng của lông mao (cilia) vốn có nhiệm vụ đẩy chất nhầy chứa bụi bẩn và mầm bệnh ra khỏi phổi sẽ bị suy giảm đáng kể. Sự suy giảm cơ chế làm sạch tự nhiên này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như viêm mũi, viêm họng, cảm lạnh, cúm. Đồng thời, các hạt chứa virus nhỏ hơn có xu hướng tồn tại lâu hơn và lây lan xa hơn trong không khí khô.

Độ ẩm quá cao (trên 60%)

Độ ẩm cao tạo ra môi trường lý tưởng cho sự phát triển mạnh mẽ của nấm mốc, vi khuẩn, và đặc biệt là mạt bụi nhà (dust mites), vốn phát triển mạnh mẽ ở RH trên 70%. Chất thải của mạt bụi nhà là tác nhân gây dị ứng mạnh, có khả năng kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý hô hấp mãn tính như hen phế quản và viêm mũi dị ứng. Hơn nữa, không khí quá ẩm cũng khiến quá trình trao đổi khí trở nên nặng nề hơn, có thể gây co thắt đường thở ở những người có bệnh nền hô hấp.

Giải pháp cân bằng độ ẩm 

Khi cần tăng độ ẩm, các chuyên gia sức khỏe hô hấp thường nghiêng về Máy tạo ẩm siêu âm hoặc Máy tạo ẩm bay hơi. Máy siêu âm tạo ra sương siêu mịn, hoạt động êm ái và an toàn, nhưng cần lưu ý sử dụng nước cất hoặc nước đã lọc/đun sôi để tránh phát tán các hạt khoáng chất ("bụi trắng") gây kích ứng phổi.

Xem thêm: Máy tạo độ ẩm BONECO U200 - Chính hãng Thụy Sĩ

Trong khi đó, máy bay hơi chỉ khuếch tán hơi nước tinh khiết, gần như không gây ra tình trạng ẩm quá mức, tuy nhiên, người dùng phải cam kết vệ sinh và thay thế bộ lọc (wick) thường xuyên để ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc và vi khuẩn.

Xem thêm: Máy lọc không khí kết hợp tạo độ ẩm BONECO H680 Thụy Sĩ

Khi cần giảm độ ẩm (mùa nồm), Máy hút ẩm dạng ngưng tụ là lựa chọn phổ biến và hiệu quả nhất. Máy hoạt động bằng cách ngưng tụ hơi nước trên dàn lạnh và thổi không khí khô trở lại phòng. Loại máy này được khuyến nghị nên có chức năng điều chỉnh độ ẩm tự động (Hygrostat) để người dùng có thể cài đặt mức RH mong muốn (thường là 50% - 55%), đảm bảo máy không hút ẩm quá mức gây khô họng trở lại. Đối với người bị dị ứng và hen suyễn, ưu tiên các mẫu máy tích hợp bộ lọc không khí HEPA để loại bỏ bụi mịn và tác nhân gây dị ứng cùng lúc.

Xem thêm: MÁY HÚT ẨM KOSMEN KM-60S

Những sai lầm phổ biến khi cân bằng độ ẩm

Không ít người nghĩ rằng chỉ cần đặt chậu nước trong phòng hoặc treo khăn ướt là có thể bổ sung ẩm cho không khí. Tuy nhiên, những cách này chỉ mang lại hiệu quả tạm thời, độ ẩm không đều và có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Một sai lầm khác là không kiểm tra độ ẩm thường xuyên bằng ẩm kế, dẫn đến tình trạng “quá tay” độ ẩm vượt 60%, gây hại cho đồ nội thất và làm tăng nguy cơ vi khuẩn, nấm mốc phát triển.

Sử dụng nước máy chưa lọc trong máy tạo ẩm cũng là một lỗi phổ biến, khiến cặn khoáng bám lại và phát tán vào không khí dưới dạng bụi trắng. Một số người còn bật máy tạo ẩm suốt đêm mà không kiểm soát, khiến phòng ẩm ướt, nặng mùi và gây khó chịu cho đường hô hấp. Để duy trì độ ẩm an toàn, chuyên gia khuyến nghị luôn sử dụng ẩm kế đo độ ẩm và điều chỉnh thiết bị ở mức 45-55% RH, đồng thời vệ sinh máy tạo ẩm đều đặn 1-2 lần mỗi tuần.

Lời khuyên từ chuyên gia

Không phải không gian nào cũng cần cùng một mức độ ẩm. Phòng ngủ là nơi con người nghỉ ngơi và hô hấp sâu, vì vậy nên duy trì độ ẩm ở mức 45-55%, sử dụng máy tạo ẩm siêu âm tự động như BONECO U250 để đảm bảo hơi ẩm ổn định và yên tĩnh. Phòng khách thường có diện tích lớn, cần kết hợp máy tạo ẩm và quạt đối lưu BONECO F230 để phân bổ hơi ẩm đều khắp không gian.

Đối với phòng trẻ em, nên ưu tiên thiết bị có bộ lọc khử khuẩn bằng ion bạc để bảo vệ hệ hô hấp còn non yếu. Trong môi trường văn phòng, nơi thường xuyên bật điều hòa, độ ẩm nên duy trì ở mức 40-45%, bằng các dòng máy lọc không khí tích hợp tạo ẩm như BONECO H300 để cân bằng giữa khô và ẩm, đồng thời giảm bụi mịn trong không gian kín.

Theo Viện Dị ứng và Hô hấp châu Âu (EAACI), việc duy trì độ ẩm trong khoảng 45-55% có thể giúp giảm tới 42% tần suất các đợt viêm mũi dị ứng, khô họng và ngạt mũi trong mùa thu đông một con số rất đáng lưu tâm.