Làm sao để khử mùi nấu ăn, mùi đồ gỗ mới trong chung cư cao cấp?
Bản chất của mùi nấu ăn và mùi đồ gỗ mới
Mùi nấu ăn hình thành từ quá trình chiên, xào, nướng… Đằng sau mùi thơm hay khét là cả một “hỗn hợp hóa chất” gồm hạt bụi siêu mịn (PM₂.₅/ultrafine), aldehyde độc hại (formaldehyde, acrolein, acetaldehyde), VOC (hợp chất hữu cơ dễ bay hơi) và nếu nấu bằng gas thì còn có cả NO₂, CO và PAH (hydrocacbon thơm đa vòng). Các nghiên cứu quốc tế cho thấy việc nấu ăn có thể là nguồn ô nhiễm trong nhà lớn nhất, vượt xa khói thuốc hay ô nhiễm ngoài trời.
Trong khi đó, mùi đồ gỗ mới lại bắt nguồn từ vật liệu nội thất, đặc biệt là gỗ công nghiệp (ván MDF, HDF, ván dăm, laminate). Các loại gỗ này thường sử dụng keo ure-formaldehyde, có khả năng phát thải formaldehyde trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Formaldehyde là chất được WHO xếp vào nhóm gây ung thư ở người (nhóm 1), đồng thời gây kích ứng mắt, mũi, cổ họng và làm nặng thêm bệnh hen suyễn. Chính vì thế, tại Mỹ, tiêu chuẩn TSCA Title VI (tiền thân là CARB) đã bắt buộc mọi sản phẩm gỗ công nghiệp phải chứng nhận mức phát thải formaldehyde cực thấp trước khi đưa ra thị trường.
Giải pháp toàn diện theo thứ tự ưu tiên
Để xử lý mùi nấu ăn và mùi nội thất mới, cách tiếp cận hiệu quả nhất là theo nguyên tắc: kiểm soát nguồn → thông gió → lọc/hấp phụ → duy trì.
1. Kiểm soát nguồn, xử lý từ gốc
Trong bếp: Ưu tiên sử dụng bếp từ/điện thay vì bếp gas, bởi gas sinh thêm NO₂, CO và PAH khi đốt cháy. Khi nấu, hạn chế chiên rán ở nhiệt độ quá cao để giảm sinh aldehyde độc hại.
Trong nội thất: Khi chọn gỗ công nghiệp, nên yêu cầu loại đạt chuẩn TSCA Title VI/CARB hoặc loại sử dụng keo không formaldehyde (NAF/ULEF). Hãy luôn đòi hỏi chứng nhận từ bên thứ ba (TPC) khi nghiệm thu nội thất.
2. Thông gió và hút mùi, tản nhanh chất ô nhiễm
Máy hút mùi ống thoát (ducted) là lựa chọn tối ưu, với hiệu suất hút VOC và hạt bụi vượt trội so với loại tuần hoàn. Quan trọng là thiết kế chụp hút phải bao phủ trọn mặt bếp, đặc biệt là vùng bếp trước.
Máy hút mùi tuần hoàn (recirculating) thường được dùng trong chung cư cao tầng không cho lắp ống thoát. Loại này vẫn có thể giảm hạt bụi hiệu quả nếu có bộ lọc than hoạt tính dày và thay định kỳ, nhưng hiệu quả khử VOC sẽ kém hơn.
Sau khi nấu ăn, cần duy trì hút mùi hoặc mở cửa sổ/điều hòa thông gió trong 15-30 phút, để giảm nhanh nồng độ aldehyde và VOC còn tồn đọng.
3. Lọc và hấp phụ, làm sạch không khí còn lại
Hạt bụi: Máy lọc không khí dùng màng HEPA H13/H14 (đạt chuẩn EN 1822/ISO 29463) có khả năng giữ lại đến 99,97% hạt bụi mịn trong phòng bếp - phòng khách liên thông. Khi chọn máy, hãy để ý chỉ số CADR (lưu lượng lọc sạch), càng cao thì làm sạch càng nhanh.
VOC và formaldehyde: Than hoạt tính thông thường chỉ hấp phụ hiệu quả với nhiều VOC nhưng lại khó giữ formaldehyde. Để xử lý triệt để, cần dùng vật liệu hóa hấp phụ (chemisorbent) như than tẩm KMnO₄, hạt alumina biến tính hoặc zeolite gắn amine. Đây là những công nghệ được các báo cáo khoa học quốc tế khẳng định hiệu quả.
Lưu ý: Tuyệt đối không sử dụng máy tạo ozone hoặc công nghệ oxy hóa quang xúc tác (PCO) trong không gian sống, bởi chúng có thể tạo ra các phụ phẩm độc hại như formaldehyde và acetaldehyde mới.
Xem thêm: Máy lọc không khí cao cấp Boneco P340 (40m2) - Chính hãng Thụy Sĩ
4. Kiểm soát duy trì và đảm bảo hiệu quả lâu dài
Đo lường: Sử dụng cảm biến VOC hoặc formaldehyde để theo dõi nồng độ trong nhà, đảm bảo duy trì dưới ngưỡng khuyến nghị của WHO.
Bảo dưỡng: Thay lõi than hoạt tính/chemisorbent định kỳ, đặc biệt trong 3-6 tháng đầu sau khi nhận nhà mới, khi tải VOC rất cao. Nếu không thay kịp, lõi than sẽ “bão hòa” và trở nên vô tác dụng.
Vệ sinh: Lọc mỡ của máy hút mùi cần được làm sạch thường xuyên để đảm bảo lưu lượng hút và ngăn mùi dầu tái phát.
Những sai lầm cần tránh
Nhiều gia chủ vì muốn khử mùi nhanh đã tìm đến máy ozone, máy ion hóa hoặc phương pháp “nướng nhà” (bake-out). Tuy nhiên:
Ozone và PCO có thể làm không khí “thơm” tạm thời, nhưng thực chất tạo thêm hóa chất phụ, gây hại sức khỏe. Các cơ quan như EPA và CARB đã khuyến cáo không dùng trong không gian có người.
Bake-out (đóng kín nhà, tăng nhiệt độ để đẩy VOC ra ngoài) không hiệu quả, thậm chí có thể làm phát sinh VOC mới. Nếu áp dụng sai cách, bạn chỉ làm vấn đề tệ hơn.
Lộ trình 30 ngày để “trả lại không khí sạch” cho căn hộ mới
Tuần 1: Hoàn thiện nghiệm thu nội thất đạt chuẩn TSCA Title VI; lắp đặt máy hút mùi đúng kỹ thuật; bố trí máy lọc không khí HEPA + chemisorbent tại phòng khách và phòng ngủ.
Tuần 2-3: Duy trì chạy lọc khí 24/7 ở mức thấp, bật hút mùi ngay khi bắt đầu nấu, mở gió tươi sau nấu ăn. Vệ sinh lọc mỡ hàng tuần.
Tuần 4: Đánh giá lại nồng độ VOC và mùi nền. Nếu vẫn còn “hắc” gỗ mới, tăng khối lượng vật liệu chemisorbent hoặc thay lõi than sớm.
Khử mùi nấu ăn và mùi đồ gỗ mới trong chung cư cao cấp không chỉ là câu chuyện tiện nghi mà còn là vấn đề sức khỏe lâu dài. Giải pháp đúng đắn là kết hợp kiểm soát nguồn - thông gió - lọc khí - duy trì, dựa trên các tiêu chuẩn và bằng chứng khoa học quốc tế.
Gia chủ cần nhớ đầu tư đúng ngay từ đầu (chọn vật liệu đạt chuẩn, lắp hút mùi chuẩn kỹ thuật, chọn máy lọc có công nghệ hấp phụ aldehyde) sẽ hiệu quả và tiết kiệm hơn nhiều so với “chữa cháy” sau này. Một không gian sống cao cấp thực sự không chỉ đẹp về thẩm mỹ, mà còn trong lành và an toàn cho sức khỏe từng thành viên trong gia đình.